FAT?H-HARB?YE Peyami Safa’n?n eserlerinde görmek mümkündür. Peyami Safa, bu

FAT?H-HARB?YE ?LE YALNIZIZ ROMANLARININ M?LL? VE EVRENSEL ÇERÇEVEDE KAR?ILA?TIRMALI TAHL?LLER?Giri?Cumhuriyet döneminde yap?lan reformlar?n temelleri Osmanl? Dönemi’nde Tanzimat Ferman? ile at?lmaya ba?lam??t?r. Tanzimat Ferman? ile birçok alanda yenilikler yap?lm??t?r. Bu yenilikler askeri, idari gibi alanlarda ba?lay?p pozitif bilimlere kadar uzan?r (Çad?rc?, 1988, s.40).  Bunun sonucu olarak, bu yenile?me hareketinde, edebiyat da pay?na dü?eni alm??t?r. Edebiyat alan?nda bu dönemde Bat?’dan birçok roman çevirisi yap?lm??t?r ve bunun sonucu olarak, roman türü de Türk Edebiyat?’na kazand?r?lm??t?r (Beyito?lu, 2016, s.35).Reform hareketleri toplum üzerinde birçok etkiye sahip olmu?tur. Bu etkileri dönemin romanlar?nda da görmek mümkündür. Yenile?me hareketlerinin toplum üzerindeki etkilerini okumada romanlar köprü görevini üstlenir (Safa, 1976, s.156).  Bunu roman kavram? üzerinden aç?klamak daha yerinde olacakt?r: Roman, genellikle insanlar?n ba??ndan geçenleri, insan ili?kilerini ve durumlar?n?, toplumsal olay ve olgular? gerçe?e uygun bir biçimde ya da kurmaca bir yap? içinde ve geni? oylumlu olarak anlatan bir yaz?nsal türdür. Buradan hareketle, romanc?lar?n ana malzemesinin insan ve onun hayat? oldu?unu, romanlar?n da dönemin ?artlar?n? yans?tt???n? söylemek yanl?? olmaz.Yenile?me hareketleri baz? meselelere zemin haz?rlam??t?r. Bu meselelerden birisi, ?üphesiz, ‘Do?u-Bat? meselesi’ olmu?tur. Do?u-Bat? meselesi, Bat?’dan al?nan yeniliklerin toplumun var olan de?erleri üzerindeki etkileri ve toplumun kendi de?erlerine olan bak???n?n de?i?mesi ?eklinde aç?klanabilir (Safa, 1976, s.150). Bu aç?klamadan hareketle, Bat?’dan al?nan yenilikler toplumu ikiye bölmü?tür. Kimileri Bat?’n?n yeniliklerini savunurken, kimileri de toplumun kendi de?erlerine ba?l? kalmas? gerekti?ini savunmu?tur. Bu ikilem ayd?n zümreye de yans?m?? olup, ayd?n kesiminde de görü? ayr?l?klar?na yol açm??t?r (Yavuz, 1999, ss.56-58).Do?u-Bat? meselesinin ayd?n zümre üzerindeki etkilerini dönemin romanc?lar?ndan olan Peyami Safa’n?n eserlerinde görmek mümkündür. Peyami Safa, bu meseleye entellektüel bir bak?? aç?s?yla yakla?m??t?r. Onun eserlerinde salt Bat? ya da Do?u ele?tirisi görmekten ziyade, Bat?’dan al?nan yeniliklerin birey ve toplum üzerindeki etkisi, yanl?? bat?l?la?ma, yanl?? bat?l?la?maya yol açan faktörler ve bunun tahlili, onun üzerinde s?kça durdu?u temalar olmu?tur (Safa, 1976, s.159). Peyami Safa’n?n eserleri incelendi?inde, Do?u-Bat? meselesini merkeze ald???n? söylemek mümkündür. Fakat bu meseleleri ayn? düzlemde ele almam??t?r. Y?llar geçtikçe de?i?en ve geli?en Türkiye ile birlikte, onun da eserlerinde konuyu ele al?? biçimi de?i?mi? ve geli?mi?tir. Do?u-Bat? meselesi milli bir mesele iken sonraki eserlerine bak?ld???nda bu mesele milli olmay? a?m?? ve evrensele do?ru yol alm??t?r. ?lk eserlerinde topluma bütüncül bir bak?? aç?s? ile yakla??rken; son eserleri bireye e?ilmi? ve onlar?n psikolojik tahlilleri üzerinde durmu?tur (Hac?emino?lu, 1977, s.155).Anlat?lanlardan hareketle; Do?u-Bat? meselesinin tahlili, Peyami Safa’n?n eserleri olan ‘Fatih-Harbiye’ ile ‘Yaln?z?z’ romanlar? üzerinden yap?lacakt?r. Bu tahlil için iki roman seçildi çünkü Fatih Harbiye 1931 y?l?nda kaleme al?nm??ken, Yaln?z?z roman? 1951 y?l?nda yaz?lm??t?r. Buradan hareketle, yaln?zca Do?u-Bat? meselesinin Peyami Safa aç?s?ndan incelemesi olmayacak; buna ek olarak Peyami Safa’n?n gözünden Do?u-Bat? meselesinin milli bir mesele olmaktan ç?k?p evrensel bir nitelik kazanmas? üzerinde durulacakt?r. Bunun izah? için yaz? üç bölüme ayr?lm??t?r. Birinci bölümde Tanzimat Dönemi Türkiye’si arka plana al?narak; Peyami Safa’n?n görü?leri ve üzerinde durdu?u konular kitaplar?ndan referans verilerek ve ba?ka yazarlar?n kitaplar?ndan faydalan?larak aç?klanmaya çal???lacakt?r. ?kinci bölümde Do?u-Bat? meselesini kitaplar?nda nas?l ele ald??? üzerinde durulacakt?r. Fatih-Harbiye’de madde-ruh kar??tl??? ve tereddüt hali kitaba hakimken, Yaln?z?z roman?nda madde-metafizik kar??tl??? ve ?üphe hakimdir. Ruh ve metafizik yak?n konular olarak görünebilir ancak kitaplar?nda bu durumu farkl? bir ?ekilde ele alm??t?r. Bu durum ikinci bölümde detayland?r?lacakt?r. Buna ek olarak, Fatih-Harbiye te?his roman? iken; Yaln?z?z’da, te?his yerini tahlile b?rak?r. Üçüncü ve dördüncü bölümde ise Fatih-Harbiye ile Yaln?z?z romanlar?ndaki mekan ile karakter incelemesine ve bunlar?n kar??la?t?rmas?na yer verilecektir. Bu iki kitap ve aralar?ndaki 20 y?ll?k farktan hareketle; mekan ve karakterlerin milli olandan evrensele do?ru nas?l dönü?tü?ü üzerinde durulacakt?r.1. Bölüm: Tanzimat Dönemi Türkiye’si ve Peyami Safa Tanzimat Dönemi ile birlikte Türkiye’de birtak?m de?i?ikler cereyan etmi?tir. Bu de?i?ikliklerin meydana gelmesinde Bat? ve Bat?’daki geli?meler etkili olmu?tur. Bat?’daki geli?meler i?levsel ve görsel olarak iki ?ekilde s?n?fland?r?labilir. Tanzimat’?n ilk dönemlerinde devlet kademesinde bu geli?melerin i?levsel yan? etkili olurken, toplumda bu durum görsel anlamda kendine yer edinmi?tir (Abadan, 2012, ss.62-64). Peyami Safa’n?n Do?u-Bat? meselesine bak???n?n bu noktada ?ekillenmeye ba?lad??? söylenebilir. Toplumun Bat?’daki teknik ve fen alan?ndaki geli?melerinden ziyade; Bat?’n?n görsel taraf?yla ilgilenmesi; Peyami Safa’n?n, romanlar?nda yanl?? Bat?l?la?ma kavram?n? i?lemesinde etkili olmu?tur. Yanl?? Bat?l?la?ma konusu Fatih-Harbiye ile Yaln?z?z romanlar?nda üzerinde önemle durdu?u konulardan biridir ancak bu konu her iki roman?nda da farkl? bir ?ekilde ele al?nm??t?r. Fatih-Harbiye’de yanl?? Bat?l?la?ma konusu milli bir çerçevede ele al?nm??ken, Yaln?z?z’da bu durumun evrensel bir nitelik kazand??? görülmektedir.  Fatih-Harbiye’de olaylar ?stanbul’un Fatih ve Harbiye semtlerinde geçmektedir. Fatih, Bat?’n?n görsel taraf?ndan etkilenmemi?, içinde s?rr? ve huzuru bar?nd?ran bir yer olarak tasvir edilmi?ken; Harbiye, yanl?? Bat?l?la?an, hareketli gece ya?ant?s?yla öne ç?kan ve Bat?’n?n görsel taraf?n? kendine örnek alan bir yer olarak betimlenmi?tir (Pala, 2010, s.38). Meselenin ?stanbul s?n?rlar? içinde geçmesi duruma milli bir nitelik kazand?rmaktad?r. Yaln?z?z’da mekan olarak ?stanbul, Paris ve Samim’in kafas?nda idealize etti?i Simeranya seçilmi?tir. Feriha karakterinin ?stabul’da bunal?p Paris’e kaçmas?, huzuru orada bulamay???, ?stanbul’da ya?ayan annesine duydu?u özlem ve bu durumlar?n Feriha’da yol açt??? buhran durumu; buna ek olarak Samim karakterinin bu buhrana çözüm bulmak için kafas?nda idealize etti?i Simeranya ülkesine s???nmas?, meselenin milli s?n?rlar? a??p evrensel bir boyut kazand???n?n göstergesidir.Meselenin evrensel bir boyut kazand???n?n ba?ka bir göstergesi de ?udur: Fatih-Harbiye’de mesele Fatih ve Harbiye aras?nda geçmektedir; Fatih bir bütün ve Harbiye ayr? bir bütün olarak ele al?nm??t?r. Faiz Bey ve ?inasi, bir Fatih sakini olarak ruhu yans?tmaktad?r. Macit ise bir Harbiye insan? olarak görselli?i ile okuyucuya sunulmu?tur (Belge, 2009, s.142). Yaln?z?z’da ise toplum bir bütün olarak ele al?nmam??, her kesimden karakterin iç buhran? ayr? ayr? tahlil edilmi?tir (Gür, 2013, s.15). ?stanbul’da ikamet eden, Fransa’da ikamet eden ve kaç??? Simeranya’da gören; k?sacas? neredeyse bütün karakterler bir iç buhrana sahiptir. Fatih-Harbiye’deki Neriman karakteri çözümü Do?u’ya yönelmekle bulmu?tur (?leri, 2015, s.202). Yaln?z?z’da ki?inin içine döndü?ü taktirde meselenin aç?kl?k kazanaca?? vurgulanm??t?r (Gür, 2013, s.8). Bu yönüyle bireye vurgu yap?l??? durumun evrensel bir nitelik kazand???n?n göstergesidir.2. Bölüm: Fatih-Harbiye ile Yaln?z?z Romanlar?n?n Milli ve Evrensel Çerçevede Kar??la?t?rmal? Tahlilleri Fatih-Harbiye ile Yaln?z?z romanlar? incelendi?inde, Do?u-Bat? meselesinin belli kar??tl?klardan faydalan?larak i?lendi?i görülür. Fatih-Harbiye’de ruh-madde kar??tl???ndan faydalan?lm??t?r (Bingöl, 2011, s.44). Yaln?z?z’da bu durum yerini metafizik-madde kar??tl???na b?rakm??t?r (Bingöl, 2011, s.60). Ruh ve metafizik kelimeleri anlam bak?m?ndan birbirlerine çok yak?n olarak görülebilirler ancak eserler okundu?unda, yazar?n bu kelimelere farkl? anlamlar yükledi?i görülür. Fatih-Harbiye’de ruh kelimesi, bütüncül ve kapsayan bir yap? olarak ele al?nm??t?r. Ruh, genel anlamda Do?u’ya yak??t?r?lm??t?r ve Do?u ruh ile ku?at?lm??t?r (Safa, 1976, s.291). Yaln?z?z’da ise metafizik kelimesi bütüncül bir yap? olarak de?il, bireye indirgenen bir yap? olarak verilmi?tir. Ki?inin iç alemini ke?fetmesi, Do?u-Bat? meselesinin toplum meselesi olmaktan çok, ki?inin iç buhran? ile temellendirilmesi ve iç buhran?n çözümünün metafizik yani iç alemde verilmesi durumu aç?klar niteliktedir (?leri, 2015, s.364). Buradan hareketle, Fatih-Harbiye’de ruhun kar??l??? bütüncül bir yap?ya kar??l?k gelirken, Yaln?z?z’da metafizik kelimesinin bireye indirgenmi? olmas? durumun evrensel bir meseleye dönü?tü?ünün bir örne?idir.Fatih-Harbiye ile Yaln?z?z romanlar?n?n ayr?ld??? di?er bir nokta, Fatih-Harbiye bir te?his roman?yken, Yaln?z?z bir tahlil roman?d?r. Fatih-Harbiye’de Do?u-Bat? meselesi Türkiye s?n?rlar? içinde ya?ayanlar?n bir problemi olarak ele al?nm??t?r. Yazar?n ?ark-Garp Mülahazas?na Bir Bak?? adl? makalesinde Türkiye’nin Do?u ve Bat?’n?n sentez noktas? olarak verilmesi bu durumu kan?tlar niteliktedir (Safa, 1976, s.293).  Mesele belli s?n?rlar içinde görüldü?ü için, yazar sorunu yanl?? Bat?l?l?la?ma ba?l??? alt?nda incelemi? ve çözüm olarak da Do?u’ya yönelmek gerekti?ini savunmu?tur. Neriman’n?n Do?u’ya yönelince herkesin rahat bir uyku çekmesi durumu izah eder niteliktedir. Ancak Yaln?z?z’da mesele Türkiye s?n?rlar? içinde verilmemi?tir. Mekan seçimlerine bak?ld???nda meselenin ?stanbul’un d???nda, Bat? dendi?inde akla gelebilecek muhtemel yerlerden biri olan Paris’e ta?t??? görülür. Paris, Fransa’ya aittir ve ilk reform hareketlerinin Fransa’da ba?lamas?, Bat? dendi?inde Fransa’y? akla getirmektedir (Çi?dem, 2009, s.34).  Ancak burada da insanlar?n huzuru yakalayamay??lar? meselenin evrensel bir soruna dönü?tü?üne dair ipucu verir niteliktedir. Bu durum yazar? tahlil yapmaya itmi?tir. Karakterlerin ya?ad??? buhran hallerinin psikolojik tahlilleri kitapta kendisine geni? ölçüde yer bulmu?tur. 3. Bölüm: Milli ve Evrensel Çerçevede Her ?ki Kitaptaki Karakterlerin Kar??la?t?rmal? Tahlilleri Daha önce de bahsedildi?i üzere, yanl?? Bat?l?la?ma problemi Peyami Safa romanlar?n?n omurgas?n? olu?turur. Fatih-Harbiye’de Neriman ile Yaln?z?z’da Meral, özlerinde ruhu bar?nd?ran ancak yanl?? Bat?l?la?maya müsait karakterler olarak takdim edilmi?lerdir. Buna ek olarak romanlardaki di?er bir ortak nokta ise yanl?? Bat?l?la?ma problemi kad?n karakterler üzerinden izah edilmeye çal???lm??t?r (Moran, 1998, s.171). Neriman Fatih kökenli biri olmas?na ve ?inasi ile yak?n ili?ki içerisinde bulunmas?na ra?men Harbiye’nin gösteri?li havas?ndan ve Macit’in Avrupai görünümünden etkilenmi?tir. Bu etkileni? onu yanl?? Bat?l?la?maya sürüklemi?tir (Moran, 1998, s.168). Babas? Faiz Bey ile ?inasi onun için çok önemli iki insanken, bu etkileni? onlar? Neriman’n?n gözünde ikinci plana itmi?tir. Bir taraftan da bu durum onda iç buhrana yol açm??t?r. Ancak çözümün babas? Faiz Bey ile ?inasi’ye yani Do?u’ya dönerek olaca??n? idrak edince mesele çözülmü?tür (Erdo?an, 2011, s.74). Meselenin halledilmesinin di?er önemli bir sebebi ise Do?u’ya yönelince çözümün kendili?inden gelece?i dü?üncesidir. Do?u kavram?, içerinde Türkiye’yi de bar?nd?rmas? sebebiyle milli bir dü?ünce olarak romanda kendine yer bulmu?tur. Yaln?z?z’da ise Do?u ile Bat? kavram? aras?ndaki s?n?r belirsiz bir hal almaya ba?lam??t?r. S?n?rlar?n gitgide belirsizle?mesi mekanlar üzerinden sezdirilmeye çal???lm??t?r (Lee, 1997, s.57). ?stanbul’da ya?ayan Feriha’n?n Paris’e gitmesine ra?men iç buhran?n?n devam edi?i, ?stanbul’da ya?ayan Samim’in huzuru kafas?nda kurdu?u Simeranya ülkesinde bulu?u durumu kan?tlar niteliktedir. Meseleyi Meral karakteri üzerinden aç?klamak gerekirse; Meral, Paris tutkusu yüzünden Samim’i aldatarak ona ihanet etmi?tir. Di?er taraftan ona ismini koyamad??? duygular beslemektedir. Bu iki sorun onda iç buhrana yol açm??t?r. ?ç buhran? kendi içinde çözemeyi?i onu intihara sürüklemi?tir (Gür, 2013, s.34). Fatih-Harbiye’de oldu?u gibi net bir Do?u’nun olmay???, çözümün insan?n içindeki buhran durumunu halletti?i takdirde gelece?i dü?üncesi meselenin evrensel bir boyut kazand???n? gösterir niteliktedir. Romanlar?n ana erkek karakterleri ve aralar?ndaki farklar belirgin niteliktedir. ?inasi milli özellikleri ile öne ç?kan biridir. Kemençe çalan, Türk musikisine hakim, kayna??n Do?u oldu?unu ve ki?inin Do?u’ya yöneldi?i taktirde çözüme ula?aca??n? dü?ünen bir karakterdir. Bu duruma delil olarak Neriman’?n yanl?? Bat?l?la?mas?n? önlemek amac?yla onun Harbiye’ye gitmesine izin vermek istememesi, k?sacas? Harbiye sorunu ortadan kalkarsa Neriman’?n özüne dönece?i dü?üncesi gösterilebilir (Pala, 2010, s.70). ?inasi’ye göre Do?u ki?inin milli s?n?rlar?d?r ve ki?i o s?n?rlar? korumal?d?r. Ona göre bu s?n?rlar korundu?u taktirde etkilenme aza inecek ve ki?i do?ruyu bulacakt?r. Yaln?z?z roman?ndaki Samim karakteri ise ?inasi’ye göre daha geni? perspektiften bakan bir karakterdir. Romanda Fatih-Harbiye’de oldu?u gibi Do?u ile Bat? aras?ndaki farklar üzerinde durulmam??, ki?iyi iç buhrana sürükleyen ikilikler izah edilmeye çal???lm??t?r. Samim bu ikili?i Meral üzerinden anlatm??t?r. Meral’in içindeki ikilik, Meral’i kendi içerisinde ikiye ay?rm??t?r. Birinci Meral varolan durumun fark?nda ve ki?iyi do?ru yola götürecek dü?ünceler üretirken; ikinci Meral, Meral’i yanl?? yola sürüklemektedir (Pala, 2010, s.72). Samim, Meral’in birinci Meral’i dinlemesi halinde do?ruyu bulaca??n? dü?ünmektedir. Fatih-Harbiye’de ikili?in sebebi Do?u ve Bat? aras?ndaki farka ba?lan?rken; Yaln?z?z’da ikilik durumunun ki?inin iç alemine indirgenmesi vaziyetin evrensele do?ru yol ald???n?n bir i?aretidir.4.Bölüm: Milli ve Evrensel Çerçevede Her ?ki Kitaptaki Mekanlar?n Kar??la?t?rmal? Tahlilleri Peyami Safa yanl?? Bat?l?la?ma problemini izah etmede belli alt ba?l?klardan yararlanm??t?r. Yanl?? Bat?l?la?ma probleminin kendini hissettirdi?i bu alt ba?l?klardan birisi mekanlar olmu?tur. Peyami Safa’n?n bu iki roman?nda, yanl?? Bat?l?la?ma probleminin mekanlar üzerinden somut bir nitelik kazand??? söylenebilir (Aksoy, 2009, s.169). Yanl?? Bat?l?la?ma probleminin her iki romanda somut bir nitelik kazanmas? romanlar?n ortak noktas? olabilir ancak bu nitelik her iki romana da ayn? ?ekilde yans?mam??t?r. Fatih-Harbiye’de olaylar?n ?stanbul s?n?rlar? içerisindeki birbirine yak?n iki ilçe aras?nda geçmesi duruma milli bir görüntü kazand?rm??t?r. Yaln?z?z’da ?stanbul’un genel olarak huzurun bulunamad??? bir yer olarak tasvir edilmesi, baz? karakterlerin huzuru bulmak amac?yla Fransa’ya gitmek istemesi ve Samim karakterinin huzuru kafas?nda kurdu?u ideal bir ülke olan Simeranya’da bulmas? durumun evrensel bir boyut kazand???n?n i?areti say?labilir (Pala, 2010, s.38). Fatih-Harbiye’de mekan olarak Fatih ile Harbiye seçilmi?tir. Fatih ile Harbiye birbirlerine yak?n mesafede bulunmalar?na ra?men birbirlerinden son derece farkl?d?r. Fatih  gelene?i yans?t?rken Harbiye moderniteyi yans?tmaktad?r. Fatih içerisinde s?rr? bar?nd?ran, geceleri gizemli ve mistik bir havaya bürünen, sakin bir yer olarak tasvir edilmi?tir. Harbiye Bat?’dan esinlenilmi? ?atafatl? dükkanlar? ve onlar?n vitrinleri ile insanlar?n gözünü boyayan, gündüz ya?anan hareketlili?in gece de ayn? h?zla devam etti?i, zaman kavram?n?n önemini yitirdi?i bir yer olarak okuyucuya sunulmu?tur (Pala, 2010, s.57). Birbirlerine yak?n mesafe olmalar?na ra?men bu kadar farkl? olu?lar?, meselenin ?stanbul s?n?rlar? içerisinde geçmesi meselenin milli bir mesele olarak ele al?nd???n?n i?areti say?labilir. Yaln?z?z’da olaylar ?stanbul ve Paris eksenli anlat?lm??t?r. Bu mekanlara ilave olarak Samim karakterinin zihninde idealize etti?i Simeranya eklenebilir. ?stanbul genel anlam?yla neredeyse bütün karakterlerin huzuru yakalamad?klar? bir yer olarak okuyucuya takdim edilmi?tir. ?stanbul’da huzuru bulamayan karakterler bu durumun çözümü için aray??lara giri?mi?lerdir: Meral ve arkada?? Feriha, Paris’e giderek sorunun çözülece?ini dü?ünürken; Samim Simeranya’da huzuru bulabilmi?tir. Meselenin izah?nda, yaln?zca ?stanbul’da yer alan mekanlardan faydalan?lmamas?, Bat? ve modernite dendi?inde reform tarihi itibariyle akla ilk gelebilecek yerlerden olan Paris’te de huzurun bulunamay??? ve Samim’in zihninde Simeranya adl? bir ülke kurmas? meselenin milli bir mesele olmaktan ç?k?p evrensel bir boyut kazand???n?n göstergesidir. Sonuç Yanl?? bat?l?la?ma Fatih-Harbiye’de milli bir mesele iken, Yaln?z?z’da evrensel bir boyut kazanm??t?r. Önermenin izah? için dört alt ba?l?k seçilmi?tir. Bu alt ba?l?klar, milli ve evrensel çerçevede kar??la?t?rmal? tahliller  yap?larak irdelenmeye çal???lm??t?r. Do?u ve Bat? somut ve birbirinden farkl? iki yap? olarak ele al?n?rken; bu iki somut yap?n?n insan?n içindeki ikili?e indirgenmesi meselenin evrensele do?ru yol ald???n?n i?aretidir.KAYNAKÇAAbadan, Y. (2012). ‘Tanzimat Ferman?n?n Tahlili’ Tanzimat: De?i?im Sürecinde Osmanl? ?mparatorlu?u içinde (s.62-64). ?stanbul: Türkiye ?? Bankas? Kültür Yay?nlar?.Aksoy, S. (2009). Peyami Safa’n?n Romanlar?nda Modernle?me ve Mekan (bas?lmam?? yüksek lisans tezi). Bilkent Üniversitesi, Ankara.Belge, M. (2009). Sanat ve Edebiyat Yaz?lar?. ?stanbul: ?leti?im Yay?nlar?.Beyito?lu, Y. (2016). Tanzimat Dönemi Bat?l?la?ma Sürecinde Popüler Roman Çevirilerinin ??levi (bas?lmam?? yüksek lisans tezi). Erzincan Üniversitesi, Erzincan. Bingöl, U. (2011). Peyami Safa’n?n Romanlar?nda De?erler Çat??mas? (bas?lmam?? yüksek lisans tezi). Dicle Üniversitesi, Diyarbak?r.Çad?rc?, M. (1988). Tanzimat’?n ?lan? S?ralar?nda Türkiye’de Yönetim. Ankara, TTK Yay?n?.Çi?dem, A. (2009). Ayd?nlanma Dü?üncesi. ?stanbul:?leti?im Yay?nlar?.Erdo?an, S. (2011). Peyami Safa’n?n Romanlar?nda Kad?n ve Kad?n?n E?itimi (bas?lmam?? yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, ?zmir.Gür, M. (2013). Metinleraras? ?li?kilerle Çok Sesli Bir Peyami Safa Roman?: Yaln?z?z (bas?lmam?? yüksek lisans tezi). Nev?ehir Üniversitesi, Nev?ehir.Hac?emino?lu, N. (1977). Türk Edebiyat?’nda Tahliller. ?stanbul: Kamer Yay?nlar?.?leri, S. (2015). Edebiyat?m?zda Sevdi?im Romanlar Klavuzu. ?stanbul: Everest Yay?nlar?.Lee, N. (1997). Peyami Safa’n?n Eserlerinde Do?u-Bat? Meselesi. ?stanbul: Ötüken Yay?nlar?.Moran, B. (1